Buông xuôi là gì?

Buông xuôi là gì?

Osho kính yêu,

Buông xuôi của tôi là có định hướng. Tôi buông xuôi để được tự do, cho nên nó không thực là buông xuôi chút nào. Tôi đang quan sát nó, nhưng vấn đề là: đấy bao giờ cũng là cái ‘tôi’ người đang quan sát. Do đó mọi việc hiểu của quan sát đó chỉ làm mạnh thêm bản ngã. Tôi cảm thấy bị bản ngã mình lừa.

Bạn vẫn chưa hiểu buông xuôi nghĩa là gì. Điều đầu tiên cần phải nhớ về buông xuôi là: bạn không thể làm được điều đó, đấy không phải là việc làm. Bạn có thể ngăn cản nó không cho xảy ra, nhưng bạn không thể điều khiển cho nó xảy ra được. Sức mạnh của bạn về buông xuôi chỉ là phủ định; bạn có thể ngăn cản nó, nhưng bạn không thể đem nó lại.

Buông xuôi không phải là cái gì đó mà bạn có thể làm. Nếu bạn làm điều đó, đấy lại không phải là buông xuôi, bởi vì người làm có đó. Buông xuôi là việc hiểu biết vĩ đại rằng, “Tôi không có.” Buông xuôi là cái nhìn sáng suốt rằng bản ngã không tồn tại, rằng, “Tôi không tách biệt.” Buông xuôi không phải là hành động mà là hiểu biết.

Tại chỗ đầu tiên bạn là sai lầm, tách biệt là sai lầm. Không một khoảnh khắc nào bạn có thể tồn tại mà tách biệt khỏi vũ trụ. Cây không thể tồn tại nếu bị bật rễ khỏi đất. Cây không thể tồn tại nếu mặt trời biến mất ngày mai. Cây không thể tồn tại nếu không có nước tới rễ của nó. Cây không thể tồn tại nếu nó không được thở. Cây bắt rễ vào tất cả năm yếu tố - điều phật tử gọi là skandhas, uẩn, năm nhóm mà chúng ta nói tới hôm nọ.

Avalokita... khi Phật đi tới viễn kiến siêu việt, khi ông ấy trải qua tất cả các giai đoạn này, khi ông ấy trải qua tất cả các bậc thang của chiếc thang và đi tới bậc thứ bẩy - từ đó ông ấy nhìn xuống, nhìn lại - ông ấy đã thấy gì? Ông ấy đã thấy chỉ có năm hợp phần và chẳng có gì bản chất trong chúng cả; chỉ là cái trống rỗng, shunyata.

Cây không thể tồn tại nếu năm yếu tố này không thường xuyên được rót năng lượng vào nó. Cây chỉ là tổ hợp của năm yếu tố này. Nếu cây bắt đầu nghĩ, “Ta đây,” thế thì sẽ có khổ cho cây đó. Cây này sẽ tạo ra địa ngục cho chính mình. Nhưng cây không đần độn đến thế, chúng không mang bất kì tâm trí nào. Chúng có đó, và nếu ngày mai chúng biến mất, thì chúng đơn giản biến đi.

Chúng không níu bám; không có ai để níu bám cả. Cây thường xuyên buông xuôi cho sự tồn tại. Bởi việc buông xuôi điều đó có nghĩa là nó không bao giờ tách rời, nó không đi tới ý tưởng ngu đần về bản ngã. Và chim chóc cũng thế, núi non cũng thế, các vì sao cũng thế. Chỉ duy nhất con người đã chuyển cơ hội vĩ đại là tâm thức của mình thành tự ý thức. Con người có tâm thức. Nếu tâm thức trưởng thành, nó có thể đem bạn tới phúc lạc lớn nhất có thể có. Nhưng nếu điều gì đó đi sai và tâm thức trở thành xấu, trở thành tự ý thức, thế thì nó tạo ra địa ngục, thế thì nó tạo ra khổ. Cả hai khả năng bao giờ cũng để mở; vấn đề dành cho bạn chọn lựa.

Điều thứ nhất cần phải hiểu về bản ngã là ở chỗ nó không tồn tại. Không ai tồn tại trong tách biệt cả. Bạn là một với sự tồn tại cũng như tôi, như Phật, như Jesus. Tôi biết điều đó, bạn không biết điều đó; khác biệt chỉ là ở nhận biết. Khác biệt là không tồn tại, không tồn tại chút nào! Cho nên bạn phải nhìn vào ý tưởng ngu đần này về tách biệt. Bây giờ nếu bạn bắt đầu cố gắng buông xuôi, bạn vẫn còn đeo mang cái ý tưởng về về tách biệt. Bây giờ bạn đang nghĩ, “Ta sẽ buông xuôi, bây giờ ta đang sắp buông xuôi” - nhưng bạn nghĩ bạn có đấy.

Khi nhìn vào trong chính ý tưởng tách biệt này, một ngày nào đó bạn sẽ thấy rằng bạn không tách biệt, vậy làm sao bạn có thể buông xuôi được? Không có ai để buông xuôi cả! Việc buông xuôi không có đó, không có chút nào - chưa bao giờ thấy ở bất kì đâu cả. Nếu bạn đi vào trong bản thân mình, bạn sẽ không tìm thấy người buông xuôi ở đâu cả. Trong khoảnh khắc đó lại là việc buông xuôi. Khi người buông xuôi không tìm thấy đâu, thì trong khoảnh khắc đó là việc buông xuôi. Bạn không thể làm ra điều đó. Nếu bạn làm điều đó, đấy là việc giả.

Từ cái giả chỉ có cái giả sinh ra. Bạn là giả, cho nên bất kì cái gì bạn làm cũng đều sẽ giả, giả hơn. Và cái giả này dẫn tới cái giả khác, và cứ thế mà tiếp diễn. Và cái giả nền tảng là bản ngã, cái ý tưởng, “Ta là tách biệt.”

Bạn hỏi: “Buông xuôi của tôi là hướng đích.” Bản ngã bao giờ cũng hướng đích. Nó bao giờ cũng tham lam, nó bao giờ cũng chộp lấy. Nó bao giờ cũng tìm kiếm thêm nữa, thêm nữa và thêm nữa; nó sống trong cái thêm nữa. Nếu bạn có tiền, nó muốn có nhiều tiền hơn; nếu bạn có nhà, nó muốn ngôi nhà to hơn; nếu bạn có một người phụ nữ, nó muốn có người phụ nữ đẹp, nhưng bao giờ cũng muốn nhiều hơn. Bản ngã thường xuyên đói. Nó sống trong tương lai và trong quá khứ.

Trong quá khứ nó sống như một kẻ tích trữ - “Ta có cái này và cái này và cái này.” Nó thoả mãn lắm khi: “Ta được cái gì đó” - quyền lực, danh vọng, tiền bạc. Nó cho điều đó là một loại thực tại. Nó đưa ra khái niệm rằng, “Khi ta có những thứ này, thì ta phải có đấy.” Và nó sống trong tương lai với cái ý tưởng nhiều nữa. Nó sống như kí ức và như ham muốn.

Mục đích là gì? Một ham muốn: “Ta phải đạt tới đó, ta phải là cái đấy, ta phải đạt tới.” Bản ngã không, không thể sống trong hiện tại, bởi vì hiện tại là thực còn bản ngã là giả - chúng chưa bao giờ gặp nhau. Quá khứ là giả, nó không còn nữa. Có thời nó có đấy, nhưng khi nó là hiện tại thì bản ngã không có đó. Một khi nó đã biến mất, không còn tồn tại nữa, bản ngã bắt đầu chộp lấy nó, tích luỹ nó. Nó vồ lấy và tích luỹ những thứ chết. Bản ngã là nấm mồ; nó thu thập các xác chết, những bộ xương chết.

Hay, nó sống trong tương lai. Lần nữa, tương lai lại chưa có - nó là tưởng tượng, hư cấu, mơ mộng. Bản ngã có thể sống với những cái đó nữa, rất dễ dàng; những cái giả đi với nhau một cách hoàn hảo, trôi chảy lắm. Bạn cứ đem bất kì cái gì tồn tại lại và bản ngã biến mất. Do đó mới có nhấn mạnh ở trong hiện tại, ở đây và bây giờ.

Ngay khoảnh khắc này... Nếu bạn thông minh thì chẳng cần phải nghĩ về điều tôi đang nói; bạn có thể đơn giản thấy vào trong nó ngay chính khoảnh khắc này! Bản ngã ở đâu? Có im lặng, và không có quá khứ, và không có tương lai, chỉ khoảnh khắc này... và con chó này sủa. Khoảnh khắc này, và bạn không có đấy. Bạn để khoảnh khắc này có đấy, còn bạn thì không có đấy. Và có im lặng mênh mông, có im lặng sâu lắng, bên trong và bên ngoài. Và thế thì không cần phải buông xuôi bởi vì bạn biết bạn không có đó. Việc biết rằng bạn không có đó chính là buông xuôi.

Vấn đề không phải là buông xuôi cho tôi, vấn đề không phải là buông xuôi cho Thượng đế. Vấn đề không phải là buông xuôi chút nào. Buông xuôi là sáng suốt, hiểu biết rằng, “Tôi không có đó.” Thấy ra, “Tôi không có đó, tôi là cái không, cái trống rỗng,” thì buông xuôi trưởng thành. Đoá hoa buông xuôi trưởng thành trên cây của trống rỗng. Nó không thể nào là hướng đích được.

Bản ngã là hướng đích. Bản ngã khao khát về tương lai. Nó có thể khao khát thậm chí cả kiếp sống khác, nó khao khát cõi trời, nó khao khát niết bàn. Nó khao khát cái gì cũng chẳng thành vấn đề - việc khao khát chính là cái đang đấy, việc ham muốn chính là cái đang đấy, việc phóng chiếu vào trong tương lai chính là cái đang đấy.

Nhìn nó đi! Nhìn vào trong nó đi! Tôi không nói nghĩ về nó. Nếu bạn nghĩ về nó thì bạn lỡ. Nghĩ lại có nghĩa là quá khứ và tương lai. Có cái nhìn vào nó - avalokita! - nhìn vào trong nó. Từ tiếng Anh cho nhìn có cùng gốc như avalokita. Nhìn vào trong nó, và làm điều ấy ngay bây giờ. Bạn đừng tự nhủ, ‘Được, mình sẽ về nhà và thực hiện điều đó.” Bản ngã đi vào, mục đích đã tới, tương lai đã đi vào. Bất kì khi nào thời gian đi vào, bạn lại rơi vào trong giả tưởng về tách biệt đó.

Ở đây, chính khoảnh khắc này. Và thế thì bạn bỗng nhiên thấy mình có đấy, mà bạn chẳng đi đâu cả, mà bạn chẳng tới bất kì đâu cả. Bạn bao giờ cũng ở đây. Ở đây là thời gian duy nhất, không gian duy nhất. Bây giờ là sự tồn tại duy nhất. Trong cái bây giờ đó, có buông xuôi. “Buông xuôi của tôi là hướng đích,” bạn nói, “Tôi buông xuôi để được tự do.”

Nhưng bạn là tự do! Bạn chưa bao giờ không tự do cả. Bạn là tự do, nhưng lần nữa lại có cùng vấn đề: bạn muốn được tự do, nhưng bạn không hiểu rằng bạn có thể tự do chỉ khi bạn tự do khỏi chính mình - không có tự do nào khác. Khi bạn nghĩ về tự do, bạn nghĩ dường như bạn sẽ có đó và tự do. Bạn không có đó; sẽ có tự do. Tự do có nghĩa là tự do khỏi cái ta, không phải là tự do của cái ta.

Khoảnh khắc nhà tù biến mất thì tù nhân cũng biến mất, bởi vì tù nhân chính là nhà tù! Khoảnh khắc bạn thoát khỏi nhà tù, bạn cũng không có đó. Có bầu trời thuần khiết, không gian thuần khiết. Không gian thuần khiết đó được gọi là niết bàn, moksha, giải thoát. Cố hiểu thay vì cố đạt tới.

“Tôi đang buông xuôi để được tự do.”

Thế thì bạn đang dùng buông xuôi như phương tiện, và buông xuôi là mục đích, là bản thân cái đích. Khi tôi nói buông xuôi là mục đích, tôi không nói rằng buông xuôi phải được đạt tới ở đâu đó trong tương lai. Tôi đang nói rằng buông xuôi không phải là phương tiện, tự nó là mục đích. Không phải là việc buông xuôi đem lại tự do, buông xuôi là tự do! Chúng là đồng nghĩa, chúng có nghĩa một thứ. Bạn đang nhìn vào cùng thứ từ hai góc khác nhau.

“Cho nên nó không phải là việc buông xuôi chút nào.”

Điều ấy không là thực mà cũng chẳng không thực. Điều ấy không phải là buông xuôi chút nào. Nó thậm chí cũng chẳng phải là không thực.

“Tôi đang quan sát nó, nhưng vấn đề là: đấy bao giờ cũng là cái ‘tôi’ người đang quan sát. Do đó mọi việc hiểu của cái quan sát đó chỉ làm mạnh thêm bản ngã. Tôi cảm thấy bị bản ngã mình lừa.”

Ai là cái ‘tôi’ này mà bạn đang nói tới, người cảm thấy bị lừa bởi bản ngã? Nó lại chính là bản thân bản ngã vậy. Bản ngã là cái mà nó có thể phân chia mình thành nhiều đoạn, nhiều phần, và thế rồi trò chơi bắt đầu. Bạn là kẻ đi săn và bạn là con mồi. Cũng giống như con chó cố gắng cắn đuôi mình, và cứ nhảy vòng tròn. Và bạn nhìn và bạn thấy cái ngớ ngẩn của nó - nhưng bạn thấy cái ngớ ngẩn, con chó thì không thể thấy được. Nó càng tìm đuôi thì lại càng khó cắn đuôi, nó lại càng trở nên điên dại, nó lại càng nhảy nhiều hơn. Cái nhảy càng nhanh và mạnh hơn thì đuôi cũng nhảy càng nhanh và mạnh hơn. Và con chó không thể nào nhận ra điều gì đang xảy ra: nó là kẻ vồ bắt vĩ đại thế về mọi thứ, thế mà cái đuôi tầm thường này, mà nó lại không thể nào vồ bắt được sao?

Đây chính là điều đang xảy ra cho bạn. Đấy là cái ‘tôi’ đang cố gắng vồ bắt, và người đó đồng thời là kẻ vồ bắt lẫn cái bị vồ. Thấy cái kì cục của nó đi, và chính trong cái nhìn thấy đó bạn sẽ được tự do với nó.

Chẳng có gì phải làm cả - không việc gì, tôi nói, bởi vì bạn đã là cái bạn muốn trở thành. Các bạn là chư phật, các bạn chưa bao giờ là cái gì khác. Thấy là đủ. Và khi bạn nói rằng, “Tôi đang quan sát,” lần nữa đấy lại là cái ‘tôi’. Quan sát, cái ‘tôi’ sẽ lại được tạo ra, bởi vì quan sát là hành động, có nỗ lực trong đó. Bạn đang quan sát - thế thì ai quan sát? Thảnh thơi đi. Trong thảnh thơi - khi không có gì cần phải quan sát và không có ai là người quan sát, khi bạn không bị phân chia thành nhị nguyên - có nảy sinh một phẩm chất khác của chứng kiến. Đấy không phải là quan sát, đấy chỉ là nhận biết thụ động; thụ động, tôi nói - nhớ lấy. Chẳng có gì năng nổ trong đó. Quan sát là rất năng nổ: nỗ lực cần có, bạn phải căng thẳng. Nhưng đừng căng thẳng, cứ thảnh thơi. Chỉ ở đó. Trong tâm thức đó khi bạn đơn giản ở đó, ngồi không làm gì, xuân tới và cỏ tự nó mọc lên.

Đó là toàn bộ cách tiếp cận phật giáo: rằng bất kì cái gì mà bạn làm cũng sẽ tạo ra và nâng cao người làm - quan sát cũng vậy, suy nghĩ cũng vậy, buông xuôi cũng vậy. Bất kì cái gì bạn làm cũng đều sẽ tạo ra bẫy. Chẳng cần cái gì phải được làm về phần bạn cả. Chỉ cần có đấy... và để mọi thứ xảy ra. Đừng cố gắng điều khiển, đừng cố gắng thao tác. Để cho cơn gió thoảng qua, để cho tia sáng mặt trời tới, để cho cuộc sống nhảy múa, và để cho cái chết tới và để cho nó nhảy múa trong bạn nữa.

Đây là ý nghĩa của tôi cho tính chất sannyas: đấy không phải là cái gì đó mà bạn làm, mà là khi bạn buông bỏ tất cả việc làm và bạn thấy cái ngớ ngẩn của việc làm. Bạn là ai để mà làm? Bạn chỉ là một con sóng trong đại dương này. Hôm nay bạn có đấy, ngày khác bạn sẽ biến mất; đại dương vẫn tiếp tục. Tại sao bạn phải lo nghĩ thế?

Bạn tới, bạn biến mất. Trong khi đó, với cái khoảng nhỏ bé này, bạn trở nên lo nghĩ và căng thẳng đến thế, và bạn mang tất cả những gánh nặng này trên đôi vai mình, rồi bạn mang những tảng đá trên trái tim mình - chẳng bởi lí do gì hết cả.

Bạn tự do ngay chính khoảnh khắc này! Tôi tuyên bố bạn đã chứng ngộ ngay chính khoảnh khắc này. Nhưng bạn không tin cậy vào tôi. Bạn nói, “Phải đấy, Osho, nhưng nói cho chúng tôi cách trở thành chứng ngộ.”

Việc trở thành đó, việc đạt tới đó, ham muốn đó, cứ tiếp tục nhảy trên mọi vật mà bạn có thể thấy. Đôi khi nó là tiền bạc, đôi khi nó là Thượng đế. Đôi khi nó là quyền lực, đôi khi nó là thiền - nhưng bất kì đối tượng nào, và bạn bắt đầu vồ lấy nó. Không vồ bắt là cách sống cuộc sống thực, cuộc sống đúng đắn, không vồ bắt, không sở hữu.

Để cho mọi việc xảy ra, để cho cuộc sống là việc xảy ra, và có niềm vui, có vui vẻ - bởi vì thế thì không có thất vọng bao giờ, bởi vì ngay chỗ đầu tiên bạn chưa bao giờ trông đợi vào bất kì cái gì. Bất kì cái gì tới cũng đều tốt, đều được hoan nghênh. Không có thất bại, không có thành công. Trò chơi thất bại và thành công đã bị loại bỏ. Mặt trời tới vào buổi sáng và đánh thức bạn, còn mặt trăng tới vào buổi tối và ca lên bài hát ru con và bạn đi ngủ. Cơn đói tới và bạn ăn, và cứ thế mãi. Đó là điều các thiền sư vẫn ngụ ý khi họ nói: Khi đói, ăn, khi buồn ngủ, ngủ và chẳng có gì khác phải làm cả.

Mà tôi cũng không dậy bạn bất hoạt. Không nói đừng đi và đừng làm, tôi không nói đừng kiếm cơm, tôi không nói từ bỏ thế giới và phụ thuộc vào người khác và trở thành kẻ bóc lột; không, không phải chút nào. Nhưng đừng là người làm. Thế đấy, khi bạn đói, bạn phải ăn, còn khi bạn phải ăn thì bạn phải ăn cơm - nhưng không có ai làm việc đó. Chính bản thân cơn đói đang làm việc; không có người nào khác làm việc đó. Chính bản thân cơn khát đang đưa bạn hướng tới giếng hay hướng tới sông. Chính bản thân cơn khát di chuyển; không có ai là cơn khát. Bỏ danh từ và đại từ trong cuộc sống của bạn và để động từ sống.

Phật nói: Chân lí là ở chỗ khi ông thấy một vũ công, thì không có vũ công mà chỉ có điệu vũ. Khi ông thấy sông, thì không có sông mà chỉ có việc sông chảy. Khi chúng ta thấy cây, thì không có cây mà chỉ có việc thành cây. Khi bạn thấy nụ cười, thì không có ai đang mỉm cười, chỉ có nụ cười, cái cười. Khi bạn thấy tình yêu, thì không có ai là người yêu mà chỉ có việc yêu. Cuộc sống là quá trình.

Nhưng chúng ta đã quen nghĩ dưới dạng danh từ tĩnh tại. Điều đó tạo ra rắc rối. Và chẳng có gì tĩnh tại cả - tất cả đều là một luồng và tuôn chảy. Tuôn chảy với điều này, tuôn chảy với dòng sông này, và đừng bao giờ là người làm. Thậm chí khi bạn đang làm, cũng đừng là người làm. Có việc làm nhưng không có người làm. Một khi sáng suốt này lắng đọng vào trong bạn, chẳng có gì khác cả.

Chứng ngộ không phải là cái gì giống như mục đích phải đạt tới. Nó chính là cuộc sống bình thường này, cuộc sống đơn giản này đang bao quanh bạn. Nhưng khi bạn không tranh đấu, cuộc sống bình thường này trở thành đẹp đẽ phi thường. Thế thì cây cối còn xanh hơn, thế thì chim chóc cất tiếng hót còn nhiều cung bậc hơn, thế thì mọi thứ đang xảy ra xung quanh đều là quí giá... thế thì đá cuội thông thường cũng là kim cương. Chấp nhận cuộc sống đơn giản này, thông thường này. Chỉ cần bỏ là người làm. Và khi tôi nói bỏ người làm, bạn cũng đừng trở thành người bỏ! Cứ nhìn vào trong thực tại này về nó, nó biến mất.

Trích "Tâm kinh" Chương 2